پیشگامان مدرنیسم در خاورمیانه: از مکتب پاریسِ ترکیه تا ظهور هنر مدرن عرب | شمارۀ ۲۳ | بخش دوم

پاریس – ۹ ژوئیۀ ۲۰۲۶

خانه حراج میلون، حراج تابستانی خود را با عنوان «هنر مدرن و معاصر خاورمیانه» برگزار می‌کند که مجموعه‌ای استثنایی از آثار شاخص گردآمده از مجموعه‌های خصوصی اروپا را گرد هم آورده است. این حراج با تأکیدی ویژه بر گفت‌وگوهای هنری که صحنه‌های هنر مدرن پاریس، بغداد، بیروت، تهران، قاهره و استانبول را شکل داده‌اند، برگزار می‌شود. این رویداد، غنا و تنوع هنر پیشرو (آوانگارد) خاورمیانه را، از پیشگامان مدرنیسم اوایل قرن بیستم تا چهره‌های برجستۀ هنر معاصر، به تصویر می‌کشد. بدین‌ترتیب، بخش خاورمیانۀ میلون به مأموریت خود در معرفی هنرمندان بزرگ عرب، ایرانی و ترک به کلکسیونرهای بین‌المللی ادامه می‌دهد.///

مکتب پاریس و هنرمندان ترک: روایتی از تبعید، مدرنیته و هنر پیشرو

یکی از نقاط برجستۀ این حراج، بدون شک مجموعۀ قابل‌توجهی است که به هنرمندان ترکِ مکتب پاریس اختصاص یافته و گواه نقش بنیادین پایتخت فرانسه در ظهور هنر انتزاعی و زبان‌های مدرن در دل هنر قرن بیستم ترکیه است.

این بخش با حضور استثنایی فخرالنساء زید، چهره‌ای شناخته‌شده که آثار دهۀ ۱۹۵۰ او اکنون یکی از قله‌های مدرنیسم بین‌المللی به شمار می‌رود، رهبری می‌شود. در کنار او، آثار قابل‌توجهی از نجات دوِوریم، پیشگام انتزاع تغزلی (لیریکال)؛ آبدین دینو، چهرۀ کلیدی هنر پیشروی ترکیه مقیم پاریس؛ و همچنین موبین اورهون، سلیم توران، اَونی آرباش و مهمت رِمزی راشا نیز به نمایش درآمده است.

این هنرمندان مسیری مشترک دارند: نسلی که در پاریس، آزمایشگاهی فکری و زیبایی‌شناختی یافت که در آن، انتزاع اروپایی، میراث مدیترانه و حساسیت‌های شرقی با یکدیگر تلاقی می‌کردند. مجموعۀ قابل‌توجهی از آثار آبدین دینو، که عمدتاً از مجموعه‌های پاریسیِ گردآوری‌شده در دهۀ ۱۹۵۰ منشأ گرفته‌اند، چشم‌اندازی نادر از بیش از سه دهه فعالیت خلاقانۀ او را ارائه می‌دهد؛ از طراحی‌های جوهرِ بیانی (اکسپرسیونیستی) او تا مجموعه‌های مشهوری که در استودیوی پاریسی‌اش خلق شده‌اند.

بغداد – پاریس: مدرنیتهٔ عرب در گفت‌وگو

این حراج، فصلی استثنایی را به تاریخ تبادلات هنری میان بغداد و پاریس اختصاص می‌دهد و یکی از پربارترین ماجراهای هنری در جهان مدرن عرب را روایت می‌کند.

از پیشگامانی چون عبدالقادر الرسام، که پدر نقاشی مدرن عراق محسوب می‌شود، تا استادان بزرگ نسل دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، این بخش آثاری شاخص از فائق حسن، جمیل حمودی، شاکر حسن آل‌سعید، کاظم حیدر، محمد غنی حکمت، اسماعیل فتاح، لیلا العطار، نُهی الراضی و غازی السعدی را گرد آورده است.

این هنرمندان که اغلب در بغداد، رم و پاریس آموزش دیده‌اند، در خلق مدرنیتهٔ عربیِ منحصربه‌فردی سهیم بوده‌اند؛ مدرنیته‌ای که در آن سنت‌های میان‌رودانی (بین‌النهرین)، خوشنویسی و کاوش‌های انتزاعی غربی با یکدیگر تلفیق می‌شوند. آثار ارائه‌شده، حیات فکری فوق‌العادهٔ پرجنب‌وجوش بغداد در قرن بیستم را به تصویر می‌کشند و گواه تأثیر ماندگار این مکتب بر نسل‌های متعدد هنرمندان خاورمیانه هستند.

مدرنیته‌های ایرانی: میان میراث و تجربه‌گرایی

صحنۀ هنری ایران با گروهی به‌ویژه هماهنگ و منسجم، متشکل از چندین چهرۀ شاخص هنر مدرن و معاصر ایران، نمایندگی می‌شود. در میان آن‌ها می‌توان به ژازه طباطبایی، پیشگام جنبش سقاخانه؛ محمد احصایی، استاد خوشنویسی معاصر؛ ایران درودی؛ صادق تبریزی؛ حسین محجوبی؛ فریدون آو؛ اردشیر محصص؛ خسرو حسن‌زاده؛ و واحد خاکدان اشاره کرد.

این آثار گواه غنای پژوهش‌هایی است که هنرمندان ایرانی از دهۀ ۱۹۶۰ به بعد بر روی تلفیق مدرنیسم بین‌المللی، فرهنگ بصری ایرانی و سنت‌های عرفانی انجام داده‌اند.

مصر مدرن: از پیشگام محمود سعید تا پیشروان قاهره

بخش برجستۀ دیگری از این حراج به چهره‌های شاخص هنر مدرن مصر اختصاص دارد.

در صدر این گروه، اثر مهمی از محمود سعید، پدر نقاشی مدرن مصر، دیده می‌شود. در کنار آن، مجموعۀ قابل‌توجهی از آثار رمسیس یونان، چهرۀ کلیدی سوررئالیسم مصر، و همچنین آثاری از گازبیا سِری، جورج البهجوری، عمر النجدی، زینب عبدالحمید، عدلی رزق‌الله، و حزقییل باروخ، هنرمندی جهان‌وطنی که سفرش میان اسکندریه، پاریس و انتزاع غیرشکل‌گرا (اینفرمال) به خوبی تبلوردهندۀ تبادلات هنری مدیترانه‌ای قرن بیستم است، به چشم می‌خورد.

این بخش، سیر تحول هنر مدرن مصر را، از شکل‌گیری هویت ملی در آغاز قرن تا تجربیات انتزاعی و اکسپرسیونیستی دوران پس از جنگ، روایت می‌کند.

بیروت، اورشلیم، دمشق: صدای بزرگ شام

این حراج همچنین آثار شاخصی از صحنۀ هنری شام (منطقۀ شامات) را گرد هم آورده است، با هنرمندانی چون شفیق عبود، ایتل عدنان، منا حاطوم، ایمن بعلبکی، آلفرد بسبوس، آسادور، جمیل ملاعب، جولینا سرافیم، کمال بولطه، فاتح المدرّس، نذیر نَبّاع، و عمر حمدی.

از انتزاع تغزلی دوران پس از جنگ گرفته تا کاوش‌های معاصر در زمینۀ حافظه، تبعید و هویت، این آثار گواه جایگاه محوری بیروت، اورشلیم و دمشق در تاریخ هنری خاورمیانۀ مدرن هستند.

این حراج که بیش از یک قرن آفرینش هنری را در بر می‌گیرد، سفری استثنایی را در میان جنبش‌های بزرگ مدرن خاورمیانه ارائه می‌دهد.

از پیشگامان بنیان‌گذار تا چهره‌های مشهور بین‌المللی هنر معاصر، این رویداد بر تبادلات مداوم میان پاریس و پایتخت‌های فرهنگی خاورمیانه تأکید می‌ورزد و داستان هنرمندانی را آشکار می‌سازد که در نگارش فصل‌هایی اساسی از تاریخ هنر قرن بیستم و بیست‌ویکم سهیم بوده‌اند.